Zazen, które jest praktykowane w japońskim Sōtō Zen nazywa się shikantaza – tylko siedzenie. Nazwa opisuje jego treść. Nie ma tu żadnej dodatkowej techniki mentalnej poza samym fizycznym siedzeniem w stabilnej i wyprostowanej postawie z otwartymi oczami. Oddech jest naturalny, a umysł w stanie uważnego skupienia bez żadnego konkretnego przedmiotu. Intencjonalnie nie rozmyślamy, ale nie staramy się tworzyć stanu bez myśli poprzez ich blokowanie czy odcinanie. W shikantaza nie ma jakiejkolwiek techniki oddechowej, typu obserwacja czy liczenie oddechów. Jedyna instrukcja Dōgena odnośnie oddechu, to „oddychaj naturalnie przez nos”.
Shikantaza nie jest stopniem w jakimś systemie (pomimo, że niektórzy tak twierdzą), ale najbardziej bezpośrednim wyrazem tego, czego nauczał Buddha Siakjamuni. Jeśli uważnie przeczytamy historię Buddhy zobaczymy, że porzucił on wszelkie sposoby relatywnego osiągania jakiegoś szczególnego stanu ciała-umysłu poprzez techniki medytacyjne (negację umysłu poprzez jednopunktową koncentrację) i ascetyczne (negację ciała poprzez jego umartwianie), a jedynie siedział pod drzewem bodhi. Podobnie Bodhidharma, który uważany jest za archetypowego pierwszego przodka zen, który mając ponad sto lat siedział przez dziewięć lat twarzą do ściany w zazen. Nie robił tego dlatego, że chciał „osiągnąć oświecenie”, ale był to jego sposób wyrażania i przekazania istoty buddha-dharmy – zazen bez żadnych zasług (zazen shikantaza).
Kōdō Sawaki, najbardziej bezpośredni współczesny wyraziciel istoty nauk Dōgena, często powtarzał, że zazen shikantaza „nie służy do niczego” i jest „ja, czyniącym ja, poprzez ja”. Był to jego kreatywny sposób mówienia o tym, czego nauczał Dōgen, że praktykowanie zazen samo w sobie jest urzeczywistnieniem i wykraczaniem poza ego. Zazen nie jest praktyką samodoskonalenia na poziomie ego, ale to wyraz tego, czym jesteśmy – rzeczywistości współzależnego wyłaniania. To praktyka, która wykracza poza pogląd o pierwotnym oświeceniu (brakiem potrzeby praktyki) i praktyką, jako środkiem do celu osiągania osobistego oświecenia będącego specyficznym stanem ludzkiej psychologii.
Dōgen w swoich pisamch opisywał takie zazen między innymi jako: właściwie przekazana buddha-dharma, praktyka-urzeczywistnienie jako jedno i współdziałająca całość.
Podstawowe tekst Dōgena, w których konkretnie opisał, w jaki sposób praktykować zazen shikantaza to: