Maka hannya haramitsu to japońska transliteracja saksryckiego terminu “maha pradżnia paramita”. “Maha” znaczy wielki, a “paramita pradżni” jest jedną z sześciu praktyk bodhisattwy. Pradżnia jest podstawą pozostałych pięciu: nieuwarunkowanego dawania (dana), utrzymywania wskazań, cierpliwości, szczerego wysiłku i medytacji. Jest to komentarz Dōgena do nauk zawartych w Sutrze Serca oraz Sutrze Wielkiej Pradżni, która w największej wersji ma sześćset części. W tekście Dōgen cytuje z tych dwóch sutr. Był to chronologicznie pierwszy tekst napisany w ramach “Shōbōgenzō”.

***

Czas głębokiej praktyki paramity pradżni Bodhisattwy Współczucia jest całym ciałem, jasno widzącym pustkę pięciu składników. Pięć składników to forma, odczucia, postrzeganie, skłonności i świadomość. Są one pięcioma momentami pradżni. Jasne widzenie to pradżnia sama w sobie. Ta kluczowa zasada jest otwieraniem i urzeczywistnianiem-objawiania formy będącej dokładnie pustką i pustki będącej dokładnie formą. Formy będącej formą. Pustki dokładnie pustką. Setek traw i dziesięciu tysiący zjawisk.
Dwanaście wejść, to dwanaście momentów pradżni. Mamy też osiemnaście momentów pradżni: oczy, uszy, nos, język, ciało, umysł; formy, dźwięki, zapachy, smaki, dotyk, przedmioty umysłu; świadomości oka, ucha, nosa, języka, ciała, umysłu. Istnieją również cztery momenty pradżni: cierpienie, przyczyna, zakończenie, droga. Poza tym jest sześć momentów pradżni: nieuwarunkowane dawanie, utrzymywanie wskazań, cierpliwość, szczery wysiłek, medytacja i mądrość, jak też jeden moment pradżni urzeczywistniający-objawianie właśnie w tej chwili: anuttara samyak sambodhi. Są też trzy momenty pradżni: przeszłość, teraźniejszość, przyszłość, jak też sześć momentów pradżni: ziemia, woda, ogień, wiatr, przestrzeń, świadomość oraz cztery momenty pradżni, które wydarzają się każdego dnia: chodzenie, stanie, siedzenie i leżenie.

***

W zgromadzeniu Buddhy Siakjamuniego jeden z mnichów pomyślał:
“Powinienem oddawać cześć i kłaniać się tej najgłębszej paramicie pradżni, w której chociaż wszystkie dharmy nie powstają i nie zanikają, to są wskazania, samadhi, mądrość, wgląd wyzwolenia, będące osiągalnymi prowizorycznymi zręcznymi środkami. Są owoce wkraczania w strumień, jednokrotnego powracania, niepowracania, arhata, będące osiągalnymi prowizorycznymi zręcznymi środkami. Jest samotne przebudzenie bodhi, jako osiągalny prowizoryczny zręczny środek i budzenie najwyższej prawdziwej równości, jako osiągalny prowizoryczny zręczny środek. Także jest osiągalny prowizoryczny zręczny środek skarbów: buddhy, dharmy, sanghi, jak też osiągalny prowizoryczny zręczny środek obracania cudownym kołem dharmy i wyzwalania wszystkich istot.”
Buddha zobaczył to i powiedział: “Tak jest, tak jest. Ta najgłębsza paramita pradżni jest subtelna i trudna do zrozumienia.”

W tej właśnie chwili mnich zdał sobie sprawę z tego, że oddawanie czci i kłanianie się wszystkim dharmom jest oddawaniem czci i kłanianiem się pradżni “chociaż nie ma powstawania i zanikania”. W takiej właśnie chwili oddawania czci i pokłonu, jest to urzeczywistnianiem-objawiania pradżni jako osiągalnego prowizorycznego zręcznego środka: wskazań, samadhi, mądrości, aż do wyzwalania wszystkich istot. Mówi się o tym “nie ma”. W taki sposób, zręczny środek “nie ma” jest osiągnięty. To oddawanie czci jest najgłębszą paramitą pradżni, która jest głęboka, subtelna i trudna do zrozumienia.

Indra zapytał Subhutiego:
“Czcigodny, kiedy bodhisattwowie-mahasattwowie chcą studiować najgłębszą paramitę pradżni, jak powinni to czynić?”
Subhuti odpowiedział: “Kausika, kiedy bodhisattwowie-mahasattwowie chcą studiować najgłębszą paramitę pradżni, powinni studiować ją jako pustą przestrzeń.”

Dlatego studiowanie pradżni to pusta przestrzeń, a pusta przestrzeń jest studiowaniem pradżni.

Indra zapytał Buddhy:
“Czczony Przez Świat, kiedy dobrzy mężczyźni i kobiety przyjmują, utrzymują, czytają, recytują, rozważają oraz nauczają innych tej głębokiej paramity pradżni, którą właśnie wyłożyłeś, jak mogę ją chronić? Proszę najczcigodniejszy okaż współczucie i poucz mnie.”
Na to Subhuti zwrócił się do Indry: “Kausika, czy widzisz dharmy, które mogą być chronione?”
Indra odparł: “Nie czcigodny, nie widzę żadnych dharm, które mogłyby być chronione.”
Subhuti powiedział: “Kausika, jeśli dobrzy mężczyźni i dobre kobiety mówią w ten sposób, samo to jest ochranianiem najgłębszej paramity pradżni. Jeśli dobrzy mężczyźni i dobre kobiety mówią tak, to nie są oddzieleni od najgłębszej paramity pradżni. Powinieneś wiedzieć, że bez względu na to, jakie istoty chciałyby im wyrządzić krzywdę, to nie będą w stanie tego zrobić. Kausika, jeśli chcesz ją ochraniać, powinieneś czynić tak, jak rzekłeś. Dla bodhisattwy chęć ochroniania najgłębszej paramity pradżni nie jest różna od ochraniania pustej przestrzeni.”

Powinniście wiedzieć, że przyjmowanie, podtrzymywanie, czytanie, recytowanie, rozważanie, samo w sobie jest ochranianiem pradżni. Chęć ochraniania to przyjmowanie, podtrzymywanie, czytanie, recytowanie…

***

Mój mistrz Starożytny Buddha powiedział:

„Całe ciało przypomina usta (wietrznego dzwonu) wiszące pośród pustej przestrzeni.
Nie pytając skąd wieje wiatr, czy ze wschodu, zachodu, południa, północy,
na równi wyraża pradżnię wszystkim istotom.
Ding dong ding dong…..”

W taki sposób pradżnia była autentycznie wyrażana przez buddhów i przodków. Całe ciało to pradżnia, wszyscy inni to pradżnia, każde ja to pradżnia, wschód, zachód, południe, północ to pradżnia.

***

Buddha Siakjamuni powiedział:
“Siariputro, wszystkie istoty powinny składać ofiary i kłaniać się tej paramicie pradżni, jakby składały ofiary i kłaniały się Czcigodnemu Buddzie. Powinny rozumieć składanie ofiar i kłanianie się paramicie pradżni, jako tożsame ze składaniem ofiar i kłanianiu się Czcigodnemu Buddzie. Dlaczego? Ponieważ paramita pradżni nie jest różna od Czcigodnego Buddhy, a Czcigodny Buddha nie jest różny od paramity pradżni. Paramita pradżni jest dokładnie Czcigodnym Buddhą. Czcigodny Buddha jest dokładnie paramitą pradżni. Dlaczego? Siariputro, jest tak, ponieważ wszyscy najwyżej przebudzeni buddhowie są konkretnym, fizycznym wyrazem paramity pradżni. Wszyscy bodhisattwowie-mahasatwowie, pratjeka buddhowie, arhaci, niepowracjący, powracający jednokrotnie, wkraczający w strumień, wszyscy oni są konkretnym wyrazem paramity pradżni. Siariputro, jest tak, ponieważ dziesięć dobrych czynów, cztery spokojne kontemplacje, cztery bezformne samadhi, pięć cudownych mocy, wszystko to jest fizycznym, konkretnym objawianiem paramity pradżni.”

Dlatego też, Czcigodny Buddha jest paramitą pradżni, a paramita pradżni to wszystkie dharmy. Wszystkie dharmy mają formę pustki, nie powstają i nie zanikają, nie są czyste ani nieczyste, nie zwiększają się i nie zmniejszają. Urzeczywistnianie-objawiania tej paramity pradżni jest urzeczywistnianiem-objawiania Czcigodnego Buddhy. Zgłębiaj to i praktykuj. Składanie ofiar i kłanianie się paramicie pradżni jest otaczaniem troską i uwagą Czcigodnego Buddhy. Podchodzenie do wszystkiego z troską i uwagą to Czcigodny Buddha sam w sobie.

Shōbōgenzō Maka hannya haramitsu (2 rozdział)

Wygłoszone do zgromadzenia w Kannon Dōri-in, w czasie (historycznie pierwszego) letniego ango (okresu intensywnej praktyki) w 1233 roku.