Zazen Dogena Zenji

Dogen Zenji używał różnych terminów na określenie zazen, które propagował. Popatrzenie na oryginalne ideogramy i ich różne znaczenia może być pomocne w zrozumieniu tego, czym jest zazen.

Shikan taza (sikan tadza) 只管打坐

只 shi – tylko, jedynie, nic poza

管 kan – przewód, rura

打 ta – uderzać

坐 za – siedzenie

Wyrażenie to tłumaczone jest jako „tylko siedzenie”. Sam termin „sikan” odnosi się ogólnie do praktyki, na przykład tylko jedzenie, tylko chodzenie itp. Oznacza to bycie ciałem i umysłem w tym, co się robi, będąc skupionym, a jednocześnie uważnym. To naturalne działanie pochłonięcia czynnością, którą w danej chwili się wykonuje, bez podziału na robiącego, robione i robienie. Czasami używa się analogii wirującego bąka na zobrazowanie tego, czym jest sikan tadza. Jeśli wirujący bąk jest w równowadze, to wygląda jakby stał w miejscu. Wydaje się być nieaktywny, a w rzeczywistości jest to najwyższy rodzaj aktywności.
Shikan taza według Dogena Zenji jest ostatecznym możliwym sposobem wyrażenia buddha-dharmy, podobnie jak „takość”. Nie chodzi tu o jakiekolwiek siedzenie w normalnym rozumieniu tego słowa. Dla Dogena Zenji shikan taza, to ostateczny koan.

Jijuyu zanmai (dzidziuju dzanmai) 自受用三昧

Termin ten pochodzi z tekstu Bendowa, gdzie Dogen Zenji szerzej wyjaśnia czym jest zazen, którego naucza.

自 ji – ja lub naturalnie, samo z siebie

受 ju – przyjmować

用 yu – używać, funkcjonowanie

三昧 „dzanmai” jest transliteracją sanskryckiego terminu samadhi. Jednym z japońskich tłumaczeń tego terminu jest „toudzi”, co dosłownie znaczy utrzymywać na równi, widzieć bezstronnie. Można to też przetłumaczyć jako równowaga czy też harmonia.

Jednym z możliwych tłumaczeń całego terminu jest „harmonia przyjmowania-i-funkcjonowania pełnego ja” lub „osadzanie się jako w pełni funkcjonujące życie”. Przyjmowanie rzeczywistości i funkcjonowanie na bazie tego, co prawdziwe czyli współzależności mnie i świata, dawania i brania, bycia jednostką i częścią życia jako całości czy też współistnienia. Roshi Kodo Sawaki tłumaczył to pojęcie jako: „Czynienie siebie sobą poprzez siebie, czy za pomocą siebie”. Termin „dziko” 自己 użyty w tym wyrażeniu, ma w buddyzmie dwa znaczenia – „ja” w sensie personalnym i „ja” w znaczeniu „pełnego ja”, czy też „prawdziwej tożsamości”. Roshi użył tego określenia we wszystkich możliwych częściach zdania pokazując oba te aspekty. Podobnie, jak Dogen Zenji w jego najsławniejszych słowach z Genjo koan: „Praktykowanie Drogi Buddhy, to zgłębianie siebie (ja w sensie prawdziwej lub pełnej tożsamości). Zgłębianie siebie, to zapominanie o sobie (oddzielonym ja). Zapominanie o sobie (oddzielonym ja), to bycie potwierdzanym przez wszystkie rzeczy. Bycie potwierdzanym przez wszystkie rzeczy, to puszczanie ciała i umysłu siebie (oddzielonego ja) oraz ciała i umysłu innych (jako oddzielonych ode mnie). Ślad tego urzeczywistnienia, które nie może być w żaden sposób uchwycone, jest kontynuowany bez końca.”

Shūshō (siusio) 修証

修 – „siu” to w skrócie praktyka

証 – „sio” znaczy potwierdzenie. Kiedy ten ideogram używany jest samodzielnie, nie w złożeniu, czyta się go „satori”. Istnieje kilka różnych ideogramów czytanych tak samo „satori” i często są one wszystkie tłumaczone jako „oświecenie”. Jednakże, każdy z nich ma inny niuans. Ten wywodzi się z dłuższego wyrażenia 聞思修証 monshi shūshō (monsi siusio), co znaczy słuchać, myśleć, praktykować, potwierdzać. Po usłyszeniu nauk, zastanawiamy się nad nimi i praktykujemy je w formie zazen, potwierdzając je swoim życiem. Dla Dogena zazen jest praktyką rezultatu, który nazywał „siusio icinjo” 修証一如 lub „siusio itto” 修証一等 – praktyka-potwierdzenie, jako jedno pojęcie, czy też jedność lub tożsamość praktyki i urzeczywistnienia.
Inne ideogramy czytane „satori” i tłumaczone „oświecenie”, to 悟 „go” – urzeczywistnić i 覚 „kaku” – przebudzić się. Pierwszy jest przeciwieństwem 迷 „majou” zagubienia, pomieszania, a drugi 夢 „jume” snu.

To są najważniejsze terminy opisujące zazen Dogena Zenji, choć używał jeszcze kilku, o których może powiem przy innej okazji.

  •  
  •