Poniżej tradycyjne instrukcje do zazen w stylu Soto Zen noszące tytuł „Zazengi”. Ich autorem jest Dogen Zenji  założyciel Soto Zen w Japonii. Istnieje również drugi podobny tekst jego autorstwa zatytułowany Fukan zazengi – Zasady uniwersalnego zazen, który poza funkcją instrukcji do zazen, jest jednocześnie manifestem całego jego nauczania. Zazen opisane w obu tych tekstach nosi nazwę shikan taza – tylko siedzenie.

Shobogenzo Zazengi

Praktykowanie zen to zazen. 1
Do zazen najodpowiedniejsze jest miejsce, gdzie jest cicho. 2 Połóż tam na podłodze grubą matę. 3 W miejscu, gdzie siedzisz nie powinno być przeciągu, dymu czy wilgoci. Dbaj zarówno o miejsce, w którym siedzisz, jak też o swoje ciało. W dawnych czasach siedziano pod drzewami lub na skałach, podkładając pod pośladki i nogi grubą warstwę trawy.
W miejscu do siedzenia nie powinno być nigdy całkiem ciemno, ani w dzień, ani w nocy. Powinno ono być ciepłe zimą i chłodne latem.
W czasie zazen rozluźnij się i nie zajmuj sprawami dnia codziennego, ani też rozmyślaniem w kategoriach dobra i zła. Praktyka zazen nie jest byciem samoświadomym, ani nie jest intelektualnym rozważaniem 4. Porzuć wszelkie koncepcje o stawaniu się buddhą (za pomocą zazen). Bycie buddhą nie ma nic wspólnego z siedzeniem ani z leżeniem (czy jakąkolwiek inną postawą).
Bądź powściągliwy w jedzeniu i piciu.
Nie marnuj czasu i praktykuj zazen z takim zaangażowaniem, jakbyś gasił płonący ogień na swojej głowie. Podobnie, jak Piąty Przodek Obai, praktykuj jedynie zazen (niech wszystko, co robisz będzie zazen).

Kiedy siedzisz w zazen noś szatę buddhy 5 i używaj okrągłej poduszki. Nie powinieneś siedzieć na środku poduszki, ale na jej skraju tak, aby wspierała jedynie kręgosłup. Kolana powinny spoczywać na macie, a kości pośladkowe na poduszce. To jest sposób, w jaki buddhowie i przodkowie siedzieli w zazen.
Możesz siedzieć w pół lotosie lub pełnym lotosie. W pełnym lotosie, połóż prawą stopę na lewym udzie, a lewą na prawym udzie. Palce stóp nie powinny wystawać poza zewnętrzną krawędź ud. Kiedy siedzisz w pół lotosie, wtedy połóż tylko lewą stopę na prawym udzie 6.

Ubranie nie powinno być obcisłe czy w nieładzie. Połóż prawą dłoń wewnętrzną stroną zwróconą do góry na lewej stopie, a lewą dłoń, także zwróconą wewnętrzną stroną do góry, na prawej. Czubki kciuków powinny się lekko stykać (tworząc owal). Umieść dłonie blisko ciała (wewnętrzne krawędzie dłoni powinny dotykać do ciała). Czubki kciuków powinny być na wysokości pępka. Siedź prosto, nie przechylając się ani na lewo, ani na prawo, ani w przód, ani w tył. Upewnij się, że uszy są w linii ramion, a nos w linii pępka. Język powinien (lekko) dotykać podniebienia. Oddychaj (naturalnie) przez nos. Usta powinny być zamknięte, a zęby (lekko) się stykać. Oczy miej półotwarte. Po wyregulowaniu ciała i umysłu zrób jeden (cichy) głęboki wydech ustami i następnie oddychaj normalnie (przez nos).

Siedź nieruchomo jak góra. Myśl z głębi nie myślenia. Co to jest myślenie z głębi nie myślenia? Puszczanie myślenia (i nie myślenia). Tym jest istota praktykowania prawdziwej rzeczywistości 7.

Zazen nie jest medytacją zmierzania ku czemuś, gdzieś indziej, ale samo w sobie jest bramą prawdziwej rzeczywistości spokoju i radości, nie zanieczyszczonym praktykowaniem potwierdzenia 8.

1. Inne możliwe tłumaczenie tego pierwszego zdania to: „Zazen jest poddaniem się zen”. Oznacza to, że to nie „ja” praktykuję „zazen”, ale „zazen praktykuje samo siebie”. Praktyka zen jest puszczaniem, a nie chwytaniem czy osiąganiem. W zen praktyka jest na pierwszym miejscu. Roshi Kodo Sawaki mawiał, że wszelkie buddyjskie sutry i teksty są jedynie przypisem do zazen czyli innymi słowy praktykowania ich treści.

2. Kiedy rozpoczyna się praktykę łatwiej siedzi się w cichym miejscu. Jednakże praktyka zazen polega na przekraczaniu względnych podziałów i ocen na ciszę i hałas, lubię i nie lubię itp. Dobrze jest nauczyć się praktykować zazen w każdych okolicznościach. W ostatecznym rozrachunku praktykowanie zazen, to bycie jednym ze swoim życiem, takim jakie jest, w tej właśnie chwili.

3. To, co po polsku nazywane jest matą do zazen, to rodzaj materaca o wymiarach około 90x100cm, wypełnionego bawełną. Zobacz tutaj Zamiennie można użyć np. koca złożonego na cztery.

4. Zazen shikan taza to otwarta obecność obejmująca zarówno ciało, jak i umysł. Można to porównać do otwartości nieba, przez które przepływają różne chmury. Nie zajmowanie się treścią tego, co się pojawia w ciele czy umyśle, ale jedynie doświadczanie wszystkiego bez komentowania ani oceniania.

5 Szata buddhy to inaczej „rakusu” lub „kesa”. Więcej na ten temat tutaj.

6. Odwrotne założenie nóg w pół, czy pełnym lotosie (prawa stopa u góry) także jest właściwe. Poza tradycyjnymi postawami lotosu i półlotosu istnieją inne, prostsze sposoby ułożenia nóg w zazen. Jeśli ktoś nie jest w stanie usiąść  w żadnej pozycji na macie i poduszce, możliwe jest również siedzenie na krześle lub specjalnej ławeczce. Szczegółowe instrukcje odnośnie postaw można uzyskać w czasie spotkania wprowadzającego.

7.  Myślenie nie myślenia oznacza pozwolenie wszystkiemu pojawiać się i zanikać naturalnie. Punktem odniesienia w zazen tylko siedzenia jest fizyczna postawa. Ciało i umysł jest jednością. Nie jest to walczenie z myślami, czy też odcinania ich za pomocą jednopunktowej koncentracji, w celu osiągnięcia stanu bez myśli. Kiedy zauważamy, że o czymś myślimy wracamy do tylko siedzenia, tu i teraz. Podobnie w momencie kiedy zasypiamy i tracimy skupienie, zauważając to prostujemy opadnięty kręgosłup, otwieramy szerzej oczy i wracamy do siedzenia, tu i teraz. „Poza myśleniem” nie oznacza bycia czymś innym niż jesteśmy, jakiegoś stanu czy miejsca poza chwilą obecną. Oznacza to całkowite bycie tu i teraz, (z) tym co jest, obejmując obecnością całe ciało i umysł. Umysł w kontekście buddyjskim oznacza zarówno personalną psychikę, jak też przedmioty, wydarzenia, istoty na tak zwanym zewnątrz.

8. W rozumieniu Dogena Zenji zazen nie jest środkiem do celu, techniką osiągania oświecenia, jako czegoś na zewnątrz samego zazen. Zazen jest samo w sobie urzeczywistnianiem, potwierdzaniem czy też wyrażaniem tego, czym jesteśmy, naszej prawdziwej natury. Nie praktykujemy zazen w celu osiągnięcia czegoś za pomocą zazen, ale sama praktyka jest potwierdzaniem urzeczywistnienia w każdej chwili (tego czym naprawdę jesteśmy). Według Dogena Zenji pojęcie oświecenia (urzeczywistnienia, potwierdzenia po japońsku satori) określa naszą relację ze wszystkimi istotami. Nie jest to coś statycznego, rzeczownik (ja jestem oświecony, albo osiągnąłem oświecenie), ale czasownik (praktyka-oświecenie, albo praktykowanie oświecenia czy też praktykowanie potwierdzenia, jeśli byśmy chcieli dosłownie przetłumaczyć termin, który używał). Według niego złudzenie, to życie widząc wszystko jedynie jako oddzielone, stałe, kręcące się wokół ja, mnie, moje. Oświecenie, to życie jako współzależność, współistnienie i współodczuwanie. Jedno ze sławnych powiedzeń Roshiego Kodo Sawaki to: „Oświecenie jest traceniem, osiąganie jest złudzeniem.”

 

 

  •  
  •